ข้อสอบงานช่างม.1 คืออะไร เรียนเครื่องมือช่าง ความปลอดภัย และการซ่อมแซมในบ้าน

งานช่างเป็นหนึ่งในหัวข้อที่นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 เจอในวิชาการงานอาชีพ และเป็นส่วนที่หลายโรงเรียนนำไปออกสอบกลางภาคหรือปลายภาค บทนี้เป็นบทภาพรวมที่อธิบายว่า ข้อสอบงานช่างม.1 วัดความรู้เรื่องอะไร ผูกกับตัวชี้วัดใดในหลักสูตร เนื้อหาหลักมีอะไรบ้าง ตั้งแต่เครื่องมือช่างพื้นฐาน การใช้และบำรุงรักษา ความปลอดภัย ไปจนถึงการซ่อมแซมเครื่องใช้ในบ้าน พร้อมตัวอย่างโจทย์ที่เขียนขึ้นใหม่สำหรับฝึกทำ

ข้อสอบงานช่างม.1 อยู่ตรงไหนในวิชาการงานอาชีพ

วิชาการงานอาชีพตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) แบ่งเป็นสาระการดำรงชีวิตและครอบครัว (มาตรฐาน ง 1.1) กับสาระการอาชีพ (มาตรฐาน ง 2.1) งานช่างในระดับ ม.1 จัดอยู่ใต้มาตรฐาน ง 1.1 ซึ่งเน้นการทำงานจริงในชีวิตประจำวัน ไม่ได้มุ่งให้เด็กเป็นช่างอาชีพ แต่ต้องการให้รู้จักเลือกเครื่องมือ ทำงานเป็นขั้นตอน และทำงานอย่างปลอดภัย

• มาตรฐาน ง 1.1 ระบุให้ผู้เรียนเข้าใจการทำงาน มีความคิดสร้างสรรค์ มีทักษะกระบวนการทำงาน ทักษะการจัดการ ทักษะกระบวนการแก้ปัญหา ทักษะการทำงานร่วมกัน และทักษะการแสวงหาความรู้ มีคุณธรรมและลักษณะนิสัยในการทำงาน มีจิตสำนึกในการใช้พลังงาน ทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม
• หน่วยงานช่างของแต่ละโรงเรียนอาจต่างกันได้ เพราะโรงเรียนเป็นผู้เขียนคำอธิบายรายวิชาเอง บางแห่งสอนงานไม้ บางแห่งสอนงานไฟฟ้าหรืองานประปาเบื้องต้น
• ถ้าอยากเห็นตัวชี้วัดของวิชานี้ครบทุกชั้น ดูได้จากบทความ ตัวชี้วัดระหว่างทางและปลายทางวิชาการงานอาชีพ

ตัวชี้วัด ง 1.1 ม.1 ที่ยืนยันได้จากแผนการสอนทางการ

แผนการสอนวิชาการงานอาชีพ ม.1 ของมูลนิธิการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) ปีการศึกษา 2568 ระบุตัวชี้วัดไว้ตรงกัน ซึ่งเป็นแกนของการออกข้อสอบงานช่างม.1 ในหลายโรงเรียน สามารถเปิดดูแผนการสอนการงานอาชีพ ม.1 ของ DLTV ได้โดยตรง

สังเกตว่าตัวชี้วัดไม่ได้เขียนคำว่า “งานช่าง” ตรง ๆ แต่ทุกข้อนำมาใช้กับงานช่างได้ ข้อสอบจึงมักถามเชิงกระบวนการ เช่น ขั้นตอนไหนมาก่อน หรือควรตัดสินใจอย่างไร มากกว่าถามท่องจำชื่อเครื่องมืออย่างเดียว

ขอบเขตเนื้อหางานช่างที่นักเรียน ม.1 ควรรู้

• ความหมายของงานช่าง คืองานที่เกี่ยวกับการสร้าง ประกอบ ติดตั้ง ดัดแปลง ซ่อมแซม และบำรุงรักษาสิ่งของให้ใช้งานได้นานขึ้น
• ประเภทงานช่างในบ้าน เช่น ช่างไฟฟ้า ช่างประปา ช่างไม้ ช่างโลหะ ช่างก่อสร้าง และช่างสี
• เครื่องมือช่างพื้นฐาน แบ่งตามหน้าที่ เช่น วัด ตัด เจาะ ตอก ขันยึด จับยึด ไสและตกแต่ง
• การใช้และบำรุงรักษาเครื่องมือ ได้แก่ เลือกให้ตรงงาน ทำความสะอาดหลังใช้ หยอดน้ำมันกันสนิม และเก็บเข้าที่
• ความปลอดภัยในงานช่าง ทั้งการแต่งกาย อุปกรณ์ป้องกัน และการทำงานกับไฟฟ้า
• การซ่อมแซมเครื่องใช้ในบ้านแบบง่าย ซึ่งต่อยอดไปถึงเนื้อหาชั้น ม.2 ที่มีงานประปาเบื้องต้นและการซ่อมแซมเสื้อผ้า

นักเรียนที่เคยผ่านเนื้อหาระดับประถมมาแล้วจะคุ้นเคยกับพื้นฐานส่วนนี้ ลองทบทวนจากข้อสอบการงานอาชีพ ป.2 ที่ปูพื้นงานบ้านและงานช่าง และข้อสอบการงาน ป.6 เรื่องการประกอบอาชีพ ก่อนก็ได้

ตารางเครื่องมือช่างพื้นฐานแยกตามหน้าที่ใช้งาน

หัวข้อนี้ออกสอบบ่อยที่สุด เพราะวัดได้ทั้งความจำและการนำไปใช้ ข้อมูลในตารางสรุปจากใบความรู้เรื่องเครื่องมือช่างพื้นฐานของ DLTV และใบความรู้เรื่องเครื่องมือช่างที่แบ่งเครื่องมือเป็น 7 กลุ่ม

ความปลอดภัยในงานช่าง หัวข้อที่โจทย์หยิบมาถามบ่อย

ข้อสอบงานช่างม.1 เกือบทุกชุดมีคำถามเรื่องความปลอดภัย เพราะเป็นทักษะที่ใช้ได้ทันทีในบ้าน แนวคิดที่ควรจำมีดังนี้

• แต่งกายรัดกุม ไม่สวมเครื่องประดับห้อยระหว่างใช้เครื่องมือที่หมุนได้ และสวมแว่นตานิรภัยเมื่อมีเศษวัสดุกระเด็น
• ตรวจสภาพเครื่องมือก่อนใช้ เช่น ด้ามค้อนต้องไม่หลวม ใบเลื่อยต้องไม่บิ่น
• ใช้เครื่องมือให้ตรงหน้าที่ ไม่ใช้ไขควงแทนสิ่วหรือใช้คีมแทนค้อน
• งานไฟฟ้าต้องตัดกระแสไฟก่อนทุกครั้ง และไม่จับอุปกรณ์ไฟฟ้าขณะมือเปียก
• จัดพื้นที่ทำงานให้สะอาด เก็บเครื่องมือมีคมเข้าที่หลังใช้งาน

อันตรายจากไฟฟ้าเป็นเรื่องที่หน่วยงานรัฐให้ความสำคัญมาก กองความปลอดภัยแรงงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน รวบรวมกรณีศึกษาอุบัติเหตุจากการทำงานเกี่ยวกับไฟฟ้า ไว้ให้ศึกษา ครูหลายท่านนำสถานการณ์ลักษณะนี้มาดัดแปลงเป็นโจทย์วิเคราะห์ ส่วนพื้นฐานเรื่องกระแสไฟฟ้าและวงจรไฟฟ้าดูเพิ่มได้ที่บทความข้อสอบเกี่ยวกับไฟฟ้าในแต่ละชั้น

การซ่อมแซมและบำรุงรักษาเครื่องใช้ในบ้าน

ส่วนนี้เชื่อมงานช่างกับชีวิตจริงโดยตรง โจทย์มักให้สถานการณ์แล้วถามว่าควรทำอะไรก่อน

• สำรวจอาการเสียและหาสาเหตุก่อนลงมือ เช่น บานพับประตูดังเพราะขาดน้ำมันหล่อลื่น
• เตรียมวัสดุอุปกรณ์ให้ครบ และเลือกเครื่องมือให้ตรงกับงาน
• ลงมือซ่อมตามลำดับ แล้วทดสอบการใช้งานหลังซ่อม
• ประเมินว่าคุ้มที่จะซ่อมเองหรือควรเรียกช่างผู้ชำนาญ โดยเฉพาะงานไฟฟ้าที่เกินความสามารถ
• บำรุงรักษาเป็นประจำ เช่น ทำความสะอาดพัดลม ขันสกรูเก้าอี้ที่หลวม เพื่อยืดอายุการใช้งาน

ขั้นตอนเหล่านี้คือกระบวนการทำงานและการแก้ปัญหาในตัวชี้วัด ม.1/1 และ ม.1/3 นั่นเอง ใครอยากฝึกคิดเป็นระบบเพิ่ม ลองอ่านแนวข้อสอบการแก้ปัญหาและการตัดสินใจ ประกอบ

ตัวอย่างโจทย์ที่เขียนขึ้นเพื่อฝึก 5 ข้อ พร้อมคำอธิบาย

โจทย์ชุดนี้เป็นตัวอย่างที่เขียนขึ้นเพื่อฝึก ไม่ได้คัดลอกจากข้อสอบจริงของโรงเรียนใด ใช้ทดสอบความเข้าใจแนวที่ข้อสอบงานช่างม.1 มักถาม

ข้อ 1 ต้องการถอนตะปูที่ตอกผิดตำแหน่งออกจากแผ่นไม้ ควรใช้เครื่องมือใด

ก. ค้อนไม้ ข. ค้อนหงอน ค. ไขควงปากแบน ง. ตะไบ

เฉลย ข. ค้อนหงอนมีส่วนหงอนใช้งัดถอนตะปูได้ ส่วนค้อนไม้ใช้ตอกสิ่วหรืองานที่ไม่ต้องการให้ผิวงานบุบ

ข้อ 2 ข้อใดเรียงขั้นตอนการซ่อมเก้าอี้ไม้ขาโยกได้ถูกต้อง

ก. ขันสกรู – สำรวจจุดหลวม – ทดสอบนั่ง ข. สำรวจจุดหลวม – เตรียมเครื่องมือ – ขันยึด – ทดสอบ ค. เตรียมเครื่องมือ – ทดสอบ – สำรวจ ง. ทดสอบ – ขันยึด – เตรียมเครื่องมือ

เฉลย ข. กระบวนการทำงานเริ่มจากวิเคราะห์ปัญหา วางแผนเตรียมอุปกรณ์ ลงมือทำ แล้วประเมินผล ตรงกับตัวชี้วัด ง 1.1 ม.1/1

ข้อ 3 ก่อนเปลี่ยนขั้วหลอดไฟในบ้าน สิ่งแรกที่ต้องทำคืออะไร

ก. หาบันไดมาวาง ข. สับเบรกเกอร์หรือตัดกระแสไฟ ค. เช็ดหลอดไฟให้สะอาด ง. ซื้อหลอดใหม่

เฉลย ข. หลักความปลอดภัยงานไฟฟ้าคือตัดแหล่งจ่ายไฟก่อนแตะอุปกรณ์ทุกครั้ง ข้ออื่นทำได้ภายหลัง

ข้อ 4 สมชายใช้ไขควงปากแบนขันสกรูหัวแฉกจนหัวสกรูรูด ข้อใดเป็นการตัดสินใจแก้ปัญหาที่มีเหตุผลที่สุด

ก. ใช้ค้อนตอกสกรูลงไป ข. ใช้ไขควงปากแบนต่อไปแรงขึ้น ค. หยุดใช้ไขควงผิดชนิด ถอนสกรูที่รูดออกแล้วใช้ไขควงปากแฉกขนาดพอดีกับสกรูใหม่ ง. ทากาวรอบหัวสกรู

เฉลย ค. สาเหตุคือเลือกเครื่องมือไม่ตรงหัวสกรู การแก้ที่ต้นเหตุจึงมีเหตุผลที่สุด ตรงกับตัวชี้วัด ง 1.1 ม.1/3

ข้อ 5 ข้อใดเป็นการบำรุงรักษาเลื่อยตัดไม้หลังใช้งานที่ถูกต้อง

ก. วางไว้บนพื้นใกล้ประตู ข. ล้างน้ำแล้วตากแดดทิ้งไว้ ค. ปัดขี้เลื่อยออก ทาน้ำมันบาง ๆ กันสนิม แล้วแขวนเก็บ ง. ใช้ตัดลวดเพื่อลับคม

เฉลย ค. การทำความสะอาดและเคลือบน้ำมันช่วยกันสนิม การแขวนเก็บช่วยรักษาฟันเลื่อยและป้องกันอุบัติเหตุ

เทคนิคเตรียมตัวทำข้อสอบงานช่างม.1 ให้ได้คะแนน

• จำเครื่องมือเป็นกลุ่มตามหน้าที่ แทนการท่องชื่อทีละชิ้น จะตอบโจทย์ประเภทเลือกเครื่องมือได้เร็ว
• ฝึกเรียงลำดับขั้นตอนงาน เพราะข้อสอบงานช่างม.1 ชอบให้จัดลำดับกระบวนการทำงาน
• เมื่อเจอโจทย์สถานการณ์ ให้มองหาคำตอบที่ทั้งปลอดภัยและแก้ที่ต้นเหตุ
• อ่านความเชื่อมโยงกับวิชาเทคโนโลยี ซึ่งมีเรื่องวัสดุและเครื่องมือเช่นกัน ดูตัวชี้วัดวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ประกอบ และงานวัสดุอย่างกระบวนการขึ้นรูปพลาสติก
• จัดตารางทบทวนให้สมดุลกับวิชาหลัก เช่น สรุปเนื้อหาคณิตศาสตร์ ม.1 เทอม 2 ที่มักสอบช่วงเดียวกัน

ต่อยอดจากงานช่างในห้องเรียนสู่ทักษะอาชีพ

เนื้อหางานช่างใน ม.1 เป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางที่ยาวกว่านั้น ในชั้น ม.2 นักเรียนจะเจองานช่างที่ลงลึกขึ้น ซึ่งสรุปไว้ในข้อสอบการงานอาชีพ ม.2 พร้อมตัวอย่างโจทย์ฝึก ส่วนในระดับอาชีพ กรมพัฒนาฝีมือแรงงานมีการฝึกอบรมด้านช่าง ตัวอย่างเช่นโครงการ 1 หมู่บ้าน 1 ช่างไฟฟ้า หลักสูตรช่างไฟฟ้าภายในอาคาร ระดับ 1 ที่จัดร่วมกับการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค แสดงให้เห็นว่าความรู้เรื่องเครื่องมือและความปลอดภัยที่เรียนตั้งแต่ ม.1 คือพื้นฐานของมาตรฐานฝีมือแรงงานในอนาคต และเป็นเหตุผลที่ข้อสอบงานช่างม.1 ให้น้ำหนักกับเรื่องความปลอดภัยมากเป็นพิเศษ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ข้อสอบงานช่าง ม.1 อยู่ในวิชาอะไร?

อยู่ในกลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพ สาระการดำรงชีวิตและครอบครัว มาตรฐาน ง 1.1 รายละเอียดหน่วยขึ้นกับคำอธิบายรายวิชาของแต่ละโรงเรียน

ตัวชี้วัดที่ใช้ออกข้อสอบงานช่าง ม.1 มีข้อใดบ้าง?

แผนการสอนของ DLTV ระบุ ง 1.1 ม.1/1 วิเคราะห์ขั้นตอนการทำงาน ม.1/2 ใช้กระบวนการกลุ่ม และ ม.1/3 ตัดสินใจแก้ปัญหาการทำงานอย่างมีเหตุผล

เครื่องมือช่างพื้นฐานแบ่งเป็นกี่กลุ่ม?

ใบความรู้ของ DLTV แบ่งเป็น 7 กลุ่ม ได้แก่ วัด ตอก ตัด เจาะ ไขและขัน ไสและตกแต่ง และจับยึด

เรื่องใดในงานช่างที่ออกสอบบ่อยที่สุด?

การเลือกเครื่องมือให้ตรงงาน ความปลอดภัยในงานช่างโดยเฉพาะงานไฟฟ้า และการเรียงลำดับขั้นตอนการซ่อมแซม

ตัวอย่างโจทย์ในบทความนี้เป็นข้อสอบจริงหรือไม่?

ไม่ใช่ เป็นตัวอย่างที่เขียนขึ้นเพื่อฝึกเท่านั้น ควรใช้คู่กับเอกสารที่ครูผู้สอนแจก

แหล่งอ้างอิง

• DLTV แผนการสอนการงานอาชีพ ม.1 งานกระดาษสร้างสรรค์ 1 (ตัวชี้วัด ง 1.1 ม.1/1-3): https://dltv.ac.th/teachplan/episode/95195
• DLTV ใบความรู้ที่ 2.1 เรื่อง เครื่องมือช่างพื้นฐาน: https://dltv.ac.th/utils/files/download/205667
• DLTV ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือช่าง: https://dltv.ac.th/utils/files/download/177338
• กองความปลอดภัยแรงงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กรณีศึกษาอุบัติเหตุจากการทำงานเกี่ยวกับไฟฟ้า: https://osh.labour.go.th/%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%B5%E0%B8%A8%E0%B8%B6%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B8%81/
• กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน โครงการ 1 หมู่บ้าน 1 ช่างไฟฟ้า หลักสูตรช่างไฟฟ้าภายในอาคาร ระดับ 1: https://dsd.go.th/DSD/Activity/ShowDetails/127385?category_id=3